Bệnh khô vằn là gì?
Bệnh khô vằn (tên khoa học: Rhizoctonia solani) thường được bà con gọi là bệnh cháy gốc, cháy bẹ lúa. Đây là bệnh do nấm gây ra, dễ lây lan khi thời tiết ẩm thấp, đặc biệt là ở giai đoạn lúa đẻ nhánh đến trổ bông.
Vì sao bệnh khô vằn dễ xảy ra?
- Trời mưa ẩm nhiều ngày: tạo điều kiện cho nấm phát triển mạnh.
- Ruộng lúa cấy dày, rậm rạp: khó thông gió, độ ẩm cao.
- Bón nhiều phân đạm: lá lúa mềm yếu, dễ nhiễm nấm.
- Không vệ sinh đồng ruộng: rơm rạ chưa phân hủy là nơi ẩn nấm.
Triệu chứng nhận biết sớm
- Đốm nâu ở bẹ lúa sát mặt nước: lan dần lên thân.
Nguồn: https://vietthanghanoi.vn/benh-kho-van-hai-lua/
- Vết bệnh có hình dạng vằn vèo như da rắn
Nguồn: https://vietthanghanoi.vn/benh-kho-van-hai-lua/
- Lúa dễ đổ ngã, tróc gốc
Hình ảnh: Bệnh khô vằn hại lúa
Nguồn: https://vietyen.bacgiang.gov.vn/xuat-ban-thong-tin/-/asset_publisher/vYGFBWdWN3jE/content/benh-kho-van-hai-lua-va-bien-phap-phong-tru
6 bước xử lý bệnh khô vằn hiệu quả & dễ làm
1. Tỉa dặm, giảm mật độ lúa
- Không để ruộng quá dày – tỉa bớt để cây thoáng gió, khô nhanh sau mưa.
2. Giữ mực nước hợp lý
- Không để nước quá cao làm bẹ luôn ướt. Mực nước 2–3 cm là hợp lý khi phát hiện bệnh.
3. Bón phân cân đối
- Giảm đạm, tăng kali và vôi dolomite để cây cứng chắc, tăng đề kháng.
4. Xử lý nấm bằng sinh học
- Dùng Trichoderma (nấm đối kháng), phun dạng dịch hoặc rải bột vào gốc.
- Có thể pha thêm nước gừng + tỏi để tăng sát khuẩn tự nhiên.
5. Phun thuốc hoá học hợp lý
- Khi bệnh lan rộng, bà con nên phun thuốc như:
- Validamycin (0,5 ml/lít)
- Hexaconazole hoặc Propiconazole – luân phiên để tránh lờn thuốc
- Thời điểm: sáng sớm hoặc chiều mát, không mưa trong 6 giờ sau phun
6. Vệ sinh và xử lý rơm rạ sau thu hoạch
- Cày xới kỹ, dùng men vi sinh hoặc ủ rơm rạ hoai mục để diệt nguồn bệnh.
Cách canh tác giúp ruộng khỏe – chống bệnh lâu dài
- Giữ rơm trên mặt ruộng, không cày sâu: giúp đất giữ ẩm đều, không tạo điều kiện cho nấm ẩn náu sâu.
- Trồng đan xen cây họ đậu: cải tạo đất, giảm ẩm và tăng vi sinh có lợi.
- Ủ phân hữu cơ hoai kỹ: tránh dùng phân tươi hoặc rơm chưa mục vì dễ chứa mầm nấm.
Kết luận
Bệnh khô vằn tuy khó trị nếu để lây lan rộng, nhưng nếu phát hiện sớm và xử lý đúng cách, bà con hoàn toàn có thể kiểm soát. Kết hợp cả sinh học, hóa học và kỹ thuật canh tác thông minh là hướng đi bền vững.
Nguồn tham khảo:
- Trung tâm Bảo vệ Thực vật Phía Nam – ppd.gov.vn
- Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Miền Nam
- Thực tiễn từ mô hình trình diễn tại An Giang, Cần Thơ, Long An
